Παρανοήσεις

Υπάρχουν κάποιες παρανοήσεις σε σχέση με τους συγγραφείς. Πολλές απ’ αυτές αφορούν και άλλους δημιουργούς. Ας τις εξετάσουμε.

Παρανόηση πρώτη: Ο συγγραφέας είναι υποχρεωμένος να βγάζει τα εσώψυχά του στον καθένα.

Ένας συγγραφέας μέσα απ’ το έργο του εκφράζει σκέψεις και συναισθήματα, άλλοτε θετικά, άλλοτε αρνητικά. Αυτός όμως και μόνο θα αποφασίσει τι ακριβώς θα εκφράσει, πότε και με ποιον τρόπο. Όπως και με άλλους δημιουργούς, έτσι και με τους συγγραφείς σε κάποιους ανθρώπους δημιουργείται η ψευδαίσθηση της οικειότητας, όπως και η ψευδαίσθηση ότι ο συγγραφέας πρέπει να εξομολογείται και να απολογείται. Στην πραγματικότητα όμως δεν χωράνε ψευδαισθήσεις. Επομένως όχι, δεν είναι υποχρεωμένος ένας συγγραφέας να γίνει το πειραματόζωο του κάθε κατά φαντασίαν ψυχαναλυτή, ούτε να απαντάει σε ανόητες ερωτήσεις του τύπου «Γιατί γράφεις;» και «Τι είναι για σένα η συγγραφή;».

Παρανόηση δεύτερη: Ο συγγραφέας είναι υποχρεωμένος να δίνει αναφορά στον καθένα για τα επαγγελματικά και τα οικονομικά του.

Όπως ένας οποιοσδήποτε επαγγελματίας δεν είναι υποχρεωμένος να συζητάει με άσχετους ανθρώπους θέματα που έχουν να κάνουν με τη δουλειά του, το ίδιο συμβαίνει και με έναν συγγραφέα. Το να τον ρωτάνε από πού εμπνεύστηκε το θέμα του βιβλίου του ή ακόμα και τι εννοεί με την τάδε ή τη δείνα φράση είναι λογικό και αναμενόμενο. Το πράγμα όμως ξεφεύγει όταν παντελώς άγνωστα σ’ αυτόν άτομα, ρωτούν έναν συγγραφέα αν βιοπορίζεται απ’ τη συγγραφή, αν έχει κάποια παράλληλη επαγγελματική δραστηριότητα, αν πλήρωσε και πόσα για να εκδοθεί το βιβλίο του, τι ποσοστό εισπράττει για το κάθε αντίτυπο. Έχει κάθε δικαίωμα να διαφυλάξει για τον εαυτό του θέματα που είναι αυστηρά προσωπικά και καμία απολύτως υποχρέωση να ανέχεται την αδιακρισία και να ικανοποιεί τη νοσηρή περιέργεια του καθένα.

Παρανόηση τρίτη: Ο συγγραφέας είναι υποχρεωμένος να ανέχεται τις προσβολές, τις εξυπνάδες και την κακία του καθένα.

Ο κόσμος είναι γεμάτος από κομπλεξικά, μικρόψυχα και κακεντρεχή ανθρωπάκια που ξερνάνε τη χολή τους σε κάθε ευκαιρία. Έτσι, πολύ συχνά μειώνουν και προσβάλλουν έναν συγγραφέα και το έργο του με το πρόσχημα ότι ασκούν κριτική και εκφράζουν τη γνώμη τους. Υπάρχει η αρνητική κριτική που όταν είναι εποικοδομητική και τεκμηριωμένη είναι ευπρόσδεκτη, απ’ την άλλη όμως υπάρχει η κακία που μαζί με τη μικρότητα και τη ζήλεια δημιοργούν ένα απεχθές μείγμα. Όπως κάθε άνθρωπος απαιτεί να τον σέβονται και αντιδρά όταν τον υποτιμούν και τον προσβάλλουν, το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με έναν συγγραφέα.

Παρανόηση τέταρτη: Ο καθένας μπορεί να επεμβαίνει στο έργο ενός συγγραφέα και να του υποδεικνύει πώς θα το διαχειριστεί.

Ο κάθε συγγραφέας λειτουργεί με τον δικό του τρόπο. Άλλος υπογράφει τα έργα του με το πραγματικό του όνομα, άλλος με λογοτεχνικό ψευδώνυμο, άλλος επιζητά τη δημοσιότητα δίνοντας συνεντεύξεις και μιλώντας σε δημόσιες εκδηλώσεις, άλλος κρατάει μια απόσταση απ’ τη δημοσιότητα και πάει λέγοντας. Όλα αυτά αφορούν μόνο τον εκάστοτε συγγραφέα και κανέναν άλλο. Όπως ο οποιοσδήποτε επαγγελματίας αποφασίζει ο ίδιος για ό,τι έχει σχέση με τη δουλειά του και λογοδοτεί μόνο στους συνεργάτες του αν έχει, το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με έναν συγγραφέα. Το αν θα παρουσιάσει τα βιβλία του και πώς θα είναι η παρουσίαση, το αν θα κάνει δημόσιες αναγνώσεις των έργων του και πολλά άλλα αφορούν μόνο τον ίδιο και δεν είναι υποχρεωμένος να ανέχεται έξωθεν παρεμβάσεις.

Παρανόηση πέμπτη: Ο συγγραφέας δεν πρέπει να πληρώνεται για τη δουλειά του.

Συχνά ακούμε ότι ο συγγραφέας στο έργο του καταθέτει την ψυχή του, ότι η συγγραφή είναι μια πνευματική δραστηριότητα, ότι το βιβλίο είναι ένα πνευματικό και πολιτιστικό προϊόν. Από όλα αυτά όμως τα πολύ σωστά, για να καταλήξει κάποιος στο συμπέρασμα ότι ο συγγραφέας δεν πρέπει να αμείβεται για την εργασία του, απαιτείται ένα λογικό άλμα. Η συνήθης δικαιολογία που προβάλλεται είναι ότι κάτι που έχει να κάνει με τον πολιτισμό δεν χωράει σε ένα εμπορικό πλαίσιο και δεν μπορεί να διέπεται απ’ τη λογική του κέρδους. Η απάντηση είναι πολύ απλή: Ο συγγραφέας είναι εργαζόμενος και όπως κάθε εργαζόμενος πρέπει να πληρώνεται για τη δουλειά του. Ακόμα και σε μια αταξική κοινωνία όπου οι εκμεταλλευτικές σχέσεις θα είναι παρελθόν, πάλι θα είναι εργαζόμενος και πάλι θα πρέπει να πληρώνεται. Όσοι θεωρούν ότι οι συγγραφείς πρέπει να δουλεύουν αμισθί, στην πραγματικότητα τους θεωρούν σκλάβους και δεν διαφέρουν σε τίποτα από διάφορους νεοφιλελεύθερους που υποτίθεται πως αντιμάχονται.

Παρανόηση έκτη: Ο συγγραφέας δεν πρέπει να προβάλλει το έργο του.

Πολλές φορές ακούω να λένε επικριτικά ότι ο τάδε συγγραφέας έδωσε συνέντευξη ή μίλησε σε μια εκπομπή ή σε μια εκδήλωση για να προωθήσει το καινούργιο του βιβλίο και αναρωτιέμαι: Πού είναι το κακό; Γιατί αυτό που για κάθε επαγγελματία θεωρείται αυτονόητο πρέπει για τον συγγραφέα να είναι απαγορευμένο; Αυτό δεν είναι άλλο απ’ το δικαίωμα να προβάλλει και να προωθήσει τη δουλειά του με όποιο τρόπο νομίζει ώστε να έχει επιτυχία. Φυσικά, έχει κάθε δικαίωμα ένας συγγραφέας να αφήσει τα βιβλία του στην τύχη τους, αυτό όμως δεν στερεί στους υπόλοιπους συγγραφείς το δικαίωμα να προωθήσουν τα βιβλία τους.

Παρανόηση έβδομη: Ο συγγραφέας πρέπει να μιλάει μόνο μέσα απ’ το έργο του.

Οι συγγραφείς δεν είναι πολίτες δεύτερης κατηγορίας, ούτε ζούνε σε καθεστώς περιορισμού. Όπως κάθε πολίτης, έχουν δικαίωμα να εκφράζονται για ζητήματα δημόσιου βίου με όποιο τρόπο νομίζουν.

Παρανόηση όγδοη: Ο συγγραφέας δεν πρέπει να μιλάει για το έργο του.

Υπάρχει η άποψη ότι ένας συγγραφέας δεν πρέπει να μιλάει για το έργο του, από σεμνότητα. Ότι οι άλλοι πρέπει να μιλούν για αυτόν και το έργο του. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις που οι άλλοι δεν έχουν καταλάβει το έργο του ή υπάρχουν σημεία στα οποία δεν έχουν δώσει τη δέουσα σημασία. Επίσης ένα έργο μπορεί να παρερμηνευθεί. Ο συγγραφέας είναι αυτός που ως καθ’ ύλην αρμόδιος θα θέσει το έργο του στις σωστές διαστάσεις, πέρα από διαστρεβλώσεις και παρερμηνείες. Επίσης, σε μια παρουσίαση του βιβλίου του ή σε μια συνέντευξη πρέπει να μιλήσει για το έργο του ώστε να το γνωστοποιήσει στο αναγνωστικό κοινό. Διαφορετικά η παρουσίαση ή η συνέντευξη θα είναι άνευ αντικειμένου. Εννοείται ότι ένας λογικά σκεπτόμενος άνθρωπος μπορεί να μιλήσει για το έργο του με σοβαρότητα και χωρίς έπαρση. Εννοείται επίσης ότι κάποιος μπορεί να επιλέξει να μη μιλάει ποτέ για το έργο του. Όπως προανέφερα το πώς θα διαχειριστεί ένας συγγραφέας το έργο του είναι αποκλειστικά δικό του θέμα.

Advertisements

Στους δρόμους της φωτιάς

«Το μέσο είναι το μήνυμα. Και το μήνυμα είναι η αντίσταση με κάθε μέσο. Δεν θα μείνουμε απαθείς μπροστά στη σφαγή μας». Αυτά τα λόγια κυριαρχούσαν στις συζητήσεις τις τελευταίες μέρες. Γέμισε τα μπουκάλια με βενζίνη και οργή και τα έκλεισε με στουπιά. Φόρτωσε το σακίδιο. Ύστερα κατέβηκε στον δρόμο. Χωρίς φόβο. Διέσχισε τους φλεγόμενους δρόμους και έφτασε στο οδόφραγμα. Στα μάτια όλων έβλεπε το ίδιο πάθος παρά την κούραση και την αγρύπνια. Εκτόξευσε μια μολότωφ εναντίον της διμοιρίας φωνάζοντας «Γουρούνια». Ο απέναντι τοίχος έγραφε «Δεκαπέντε ετών νεκρός».

Ο τελευταίος αντάρτης: Μια θεατρική παράσταση για την υπεράσπιση της ιστορικής μνήμης

Στο θέατρο ΠΚ του Νέου Κόσμου ανέβηκε πρόσφατα το θεατρικό έργο «Ο τελευταίος αντάρτης». Πρόκειται για ένα έργο που υπερασπίζεται την ιστορική μνήμη. Το θέμα του είναι η πραγματική ιστορία της τελευταίας ομάδας του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας στον Γράμμο. Παρακολουθούμε την ιστορία πέντε γυναικών απ’ το 1940 και το ξέσπασμα του ελληνοϊταλικού πολέμου, μέχρι το 1949 και το τέλος του εμφυλίου πολέμου. Επί σκηνής αναβιώνουν ο πόλεμος, η Κατοχή, η πείνα, η Αντίσταση, η ηρωική εποποιΐα του Ε.Α.Μ., του Ε.Λ.Α.Σ. και του Δ.Σ.Ε., η λαϊκή εξουσία, η φασιστική τρομοκρατία, τα αποτρόπαια εγκλήματα των νικητών του εμφυλίου πολέμου. Η μυθοπλασία εναλλάσεται με αυθεντικές μαρτυρίες. Κάποιες απ’ αυτές τις μαρτυρίες ανήκουν στο τελευταίο εν ζωή μέλος της ομάδας του Δ.Σ.Ε. στον Γράμμο Τάκη Σάντρα, ο οποίος ανεβαίνει στη σκηνή και αφηγείται την ιστορία του. Γεννημένος το 1925 στην Πυρσόγιαννη του Γράμμου δραπέτευσε το 1948 απ’ τη Μακρόνησο και εντάχθηκε στην 107η Ταξιαρχία του Δ.Σ.Ε. Συμμετείχε ως επικεφαλής στην τελευταία ομάδα του Δ.Σ.Ε. που αποχώρησε απ’ τον Γράμμο. Στην τελευταία σκηνή, ενώ ο εμφύλιος πόλεμος πλησιάζει προς το τέλος του, μια κοπέλα βλέποντας τον πατέρα της να πίνει τσίπουρα με τους παρακρατικούς εγκληματίες που κακοποιούσαν τα άψυχα σώματα των ανταρτών, αποφασίζει να ενταχθεί στον Δ.Σ.Ε. αν και ιδεολογικά δεν είχε καμία σχέση με την Αριστερά. Σε μια κίνηση υψηλού συμβολισμού ο Τάκης Σάντρας της δίνει το όπλο της.

Είναι δύσκολο μέσα απ’ την τέχνη να μιλήσεις για την ιστορία. Ακόμα πιο δύσκολο είναι να μιλήσεις για μια τραγική ιστορία χωρίς ηττοπάθεια και χωρίς να αφήσεις το συναίσθημα να επισκιάσει όλα τα υπόλοιπα. Επίσης, είναι δύσκολο να συνδέσεις γεγονότα για κάποιους ξεχασμένα με το σήμερα. «Ο τελευταίος αντάρτης» ξεπερνά όλα αυτά τα προβλήματα και είναι ταυτόχρονα ένα άρτιο καλλιτεχνικά και αισθητικά θεατρικό έργο και ένα ντοκουμέντο. Η τέχνη συνομιλεί με την ιστορία και η νέα γενιά με τη γενιά της εαμικής εθνικής αντίστασης. Βλέποντας αυτή την παράσταση δεν μπορεί κανείς να μείνει ασυγκίνητος, αφού περνούν μπροστά απ’ τα μάτια του τα τραγικά γεγονότα μιας πολύ δύσκολης δεκαετίας.

Όντας εδώ και πολλά χρόνια ενταγμένος πολιτικά στο στρατόπεδο των ηττημένων του εμφυλίου πολέμου, δεν θα μπορούσα να είμαι αντικειμενικός. Δεν είμαι λοιπόν αντικειμενικός. Είμαι μ’ αυτούς που αφιέρωσαν τη ζωή τους στον αγώνα για την κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Είμαι μ’ αυτούς που πολέμησαν τους ναζί κατακτητές και τους ντόπιους συνεργάτες τους και απελευθέρωσαν αυτό τον τόπο. Είμαι μ’ αυτούς που αντιδρώντας στην κρατική τρομοκρατία πήραν για δεύτερη φορά τα όπλα και πολέμησαν για μια ελεύθερη και ανεξάρτητη Ελλάδα. Είμαι μ’ αυτούς πέρασαν τα καλύτερά τους χρόνια στις φυλακές και τις εξορίες πληρώνοντας το τίμημα για τους αγώνες τους. Είμαι μ’ αυτούς που δεν λύγισαν μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα και κέρδισαν τον θαυμασμό ακόμα και των εχθρών τους. Ως μη αντικειμενικός λοιπόν αισθάνομαι τυχερός που είχα την ευκαιρία να δω αυτή την παράσταση. Οι παραστάσεις σταμάτησαν το προηγούμενο Σαββατοκύριακο.

Το κείμενο και η σκηνοθεσία είναι του Αντρέα Ζαφείρη. Έπαιξαν οι ηθοποιοί: Μαρία Καλαϊτζή, Ήρα Μακφέιλ, Κωνσταντίνα Μάργα, Ορσαλία Πιπίδη, Αλεξάνδρα Χουλάκη. Κιθάρα έπαιξε ο Γιώργος Μούχος και σαξόφωνο η Μαριέττα Τσακμικλή. Συμμετείχε ο αντάρτης του Δ.Σ.Ε. Τάκης Σάντρας.

Αναζητώντας τις απαρχές της αστυνομικής λογοτεχνίας στον σκοτεινό κόσμο του Έντγκαρ Άλλαν Πόε

Το 1841 δημοσιεύτηκε το έργο του Έντγκαρ Άλλαν Πόε «Οι δολοφονίες της οδού Μόργκ». Για άλλους θεωρείται διήγημα ενώ για άλλους νουβέλα, καθώς η έκτασή του είναι γύρω στις πενήντα σελίδες, πάντως για πολλούς θεωρείται το πρώτο έργο αστυνομικής λογοτεχνίας. Ήρωες σ’ αυτό το έργο είναι ένας ξεπεσμένος Γάλλος αριστοκράτης με το όνομα Αύγουστος Ντυπέν και ένας Αμερικανός κοσμοπολίτης που δεν κατονομάζεται και έχει τον ρόλο του αφηγητή. Ο Ντυπέν είναι μοναχικός, εκκεντρικός και λατρεύει τη νύχτα. Είναι επίσης εξαιρετικά ευφυής και έχει μια σπάνια αναλυτική ικανότητα. Ισχυρίζεται ότι για αυτόν όλοι οι άνθρωποι είναι από γυαλί, καθώς απ’ την έκφραση του προσώπου τους και κάποιες ανεπαίσθητες κινήσεις του σώματός τους μπορεί να μαντέψει τις σκέψεις τους. Όλη τη νύχτα περιδιαβαίνει μαζί με τον Αμερικανό σύντροφό του τους δρόμους και τα σοκάκια του Παρισιού και επιδίδεται σε πνευματικές αναζητήσεις.

Μια διπλή δολοφονία που λαμβάνει χώρα σε ένα σπίτι της οδού Μοργκ δίνει την αφορμή στον Ντυπέν να ξεδιπλώσει την αναλυτική του ικανότητα σε όλη της την έκταση. Μια ηλικιωμένη γυναίκα και η κόρη της βρίσκονται μια νύχτα άγρια δολοφονημένες. Η αστυνομία εξετάζει πολλούς αυτήκοες μάρτυρες της δολοφονίας καθώς και κάποιους ανθρώπους που συναναστρέφονταν τις δυο γυναίκες. Δεν υπάρχουν όμως ούτε αυτόπτες μάρτυρες, που μπορούν να δώσουν μια περιγραφή του δράστη, αλλά ούτε και εμφανές κίνητρο. Παρόλα αυτά η αστυνομία συλλαμβάνει και προφυλακίζει έναν τραπεζικό υπάλληλο που την προηγούμενη μέρα είχε παραδώσει στα θύματα 4.000 φράγκα.

Το παράδοξο σ’ αυτή την υπόθεση είναι ότι όλοι οι μάρτυρες μιλούν για μια στριγκή φωνή που δεν καταλάβαιναν τι έλεγε, αλλά όλοι αποδίδουν τα λόγια της σε κάποια γλώσσα που δεν γνωρίζουν. Η γλώσσα διαφέρει ανάλογα με την εθνικότητα του κάθε μάρτυρα. Ο Ντυπέν κινούμενος αθόρυβα θα καταφέρει να φτάσει στην άκρη του νήματος. Η λύση του μυστηρίου είναι για αυτόν πολύ εύκολη αρκεί να λειτουργεί κάποιος μεθοδικά. Το τέλος στις «Δολοφονίες της οδού Μοργκ» είναι τόσο ανατρεπτικό που μόνο κάποιος με την ευφυΐα και το ταλέντο του Πόε θα μπορούσε να σκεφτεί. Πολλά χρόνια αργότερα θα συναντήσουμε ένα εξίσου ανατρεπτικό τέλος στο μυθιστόρημα της Αγκάθα Κρίστι «Ο φόνος του Ρότζερ Ακρόιντ».

Οι περιγραφές της άγριας διπλής δολοφονίας προκάλεσαν την αντίδραση ορισμένων κριτικών της εποχής. Ο Πόε με αυτό το έργο του θεμελιώνει την αστυνομική λογοτεχνία ενώ ταυτόχρονα καταργεί τους κανόνες που σε μεγάλο βαθμό ισχύουν μέχρι σήμερα. Αυτός που εξιχνιάζει τις δολοφονίες δεν είναι αστυνομικός, ούτε ντετέκτιβ αλλά ένας ιδιόρρυθμος πολίτης. Κίνητρό του δεν είναι η επαγγελματική επιτυχία και η δόξα αλλά η ηθική ικανοποίηση. Το τέλος αυτού του έργου πηγαίνει επίσης κόντρα στους κανόνες της αστυνομικής λογοτεχνίας αλλά φυσικά δεν θα το αποκαλύψω. «Οι δολοφονίες της οδού Μοργκ» είναι ένα έργο πολύ μπροστά απ’ την εποχή του. Σ’ αυτό θα βρούμε τα γνώριμα από άλλα έργα του Πόε στοιχεία της γραφής του, το σκοτάδι, τον τρόμο, τη μελαγχολία. Διαβάζεται απνευστί και πάντα θα προκαλεί τον θαυμασμό για το ταλέντο του μεγάλου αυτού Αμερικανού συγγραφέα.

Αστυνομική νουβέλα Μετά από χιλιάδες φεγγάρια

Μια δημοφιλής σκηνοθέτις που δολοφονείται στο διαμέρισμά της ένα βράδυ Σαββάτου. Ένας ύποπτος. Τέσσερα πρόσωπα απ’ το παρελθόν που του δίνουν άλλοθι. Ένας σκοτεινός και μοναχικός αστυνόμος που βασανίζεται από εφιάλτες. Ένας νεαρός υπαστυνόμος που αγαπάει την ποίηση και μισεί τη δουλειά του. Μια συνάδελφός του που συγκρούεται με τον πατέρα της για τις επιλογές της. Φοιτητικά στέκια. Κακόφημα μπαρ. Ύποπτες συναλλαγές. Σκοτεινές διαδρομές. Ρατσιστικές επιθέσεις. Μίσος. Παλιές, ξεχασμένες ιστορίες. Νοσταλγία. Και μέσα σ’ όλα αυτά ένας φόνος που παραμένει ανεξιχνίαστος. Η αποκάλυψη της ταυτότητας του δολοφόνου θα οδηγήσει σε μια τραγωδία. Μια διαδρομή απ’ το σκοτάδι στο φως που φέρνει την καταστροφή, αλλά και τη λύτρωση. Και στο τέλος έρχεται η άνοιξη να μας θυμίσει ότι ζούμε μόνο μια φορά. Η αστυνομική νουβέλα του Νίκου Σουβατζή «Μετά από χιλιάδες φεγγάρια» κυκλοφορεί από την Anima εκδοτική. ISBN: 978-618-5184-45-2

Μια ιστορία απληστίας

Τις τελευταίες μέρες είμαστε μάρτυρες μιας ιστορίας απληστίας. Μια πολυεθνική φαρμακευτική εταιρία με κολοσσιαία κέρδη, κοστολογεί ένα απ’ τα φάρμακά της στο ύψος ενός μέσου ελληνικού μισθού, δηλαδή γύρω στα εφτακόσια ευρώ. Παράλληλα, εμποδίζει την κυκλοφορία ενός άλλου φαρμάκου που έχει ακριβώς τα ίδια αποτελέσματα και υποπολλαπλάσιο κόστος, ήτοι περίπου είκοσι ευρώ. Για να καταστήσει το πανάκριβο φάρμακό της μοναδική επιλογή για τους ασθενείς, δωροδοκεί γιατρούς, ερευνητές, μεσάζοντες και φυσικά πολιτικούς. Η εταιρία μάς λέει εντελώς ξεδιάντροπα: «Αν δεν έχεις χρήματα για το φάρμακο μπορείς να πουλήσεις το σπίτι σου ή να πουληθείς ο ίδιος και εν πάση περιπτώσει μπορείς να ζήσεις για όλη σου τη ζωή άρρωστος ή να πεθάνεις. Εμάς μας ενδιαφέρει το κέρδος. Η υγεία είναι εμπόρευμα και αυτό το εμπόρευμα βρίσκεται στα χέρια μας». Αυτό που για κάθε φυσιολογικό άνθρωπο είναι αποτρόπαιο, για τον καπιταλισμό είναι κάτι απόλυτα θεμιτό. Γιατί δυστυχώς δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο. Πολύ συχνά μεγάλες εταιρίες θυσιάζουν ανθρώπινες ζωές για να αυξήσουν ακόμα περισσότερα τα ιλιγγιώδη κέρδη τους.

Πολύ συχνά ακούμε ότι η απληστία είναι στη φύση του ανθρώπου. Ουδέν ψευδέστερο. Υπάρχουν αμέτρητοι απλοί άνθρωποι του μόχθου που είναι ευχαριστημένοι με τα λίγα που έχουν και όταν προσπαθούν να βελτιώσουν την κατάστασή τους το κάνουν με τίμιο και αξιοπρεπή τρόπο. Αντίθετα πολύ σπάνια (εώς ποτέ) θα δούμε κάποιον μεγιστάνα να είναι ευχαριστημένος με ό,τι του έχει χαριστεί απλόχερα. Επομένως, η απληστία δεν είναι στη φύση του ανθρώπου, αλλά στη φύση του καπιταλισμού, των ανθρώπων που ανήκουν στην κυρίαρχη τάξη και του πολιτικού τους προσωπικού. Και μιας και μιλάμε για πολιτικό προσωπικό, μόνο ως κακόγουστο αστείο μπορεί να εκλάβει κάποιος τον ισχυρισμό ότι σε ένα τέτοιο σκάνδαλο δεν εμπλέκονται πολιτικά πρόσωπα. Καμία εταιρεία δεν μπορεί να επιβάλλει μονοπώλιο στην αγορά χωρίς την πολύτιμη βοήθεια των εκάστοτε κυβερνώντων. Αυτοί οι άνθρωποι όμως δεν είναι μόνο άπληστοι. Είναι επίσης υποκριτές και θρασείς. Παριστάνουν τους τιμητές ιερών και οσίων ενώ θα πουλούσαν τα πάντα για μια ακόμα μίζα, γιατί οι υπουργικοί μισθοί και τα δεκάδες προκλητικά προνόμια δεν τους αρκούν. Και όταν κάποτε οι βρωμιές τους αποκαλύπτονται, βρίζουν και απειλούν αυτούς που τους ξεσκέπασαν.

Ένα σάπιο σύστημα χρειάζεται σάπιους ανθρώπους για να το υπηρετήσουν. Κανένας άνθρωπος που έχει συνείδηση δεν θα οδηγούσε συνανθρώπους του στην απόγνωση και στον θάνατο ούτε για όλα τα πλούτη του κόσμου. Κανένας αξιοπρεπής άνθρωπος δεν θα μπορούσε να κοιμηθεί, ξέροντας ότι εξαιτίας του χιλιάδες άνθρωποι πεινάνε και κρυώνουν. Και επειδή τίποτα δεν είναι τυχαίο, κατά καιρούς μαθαίνουμε ότι καταδικάστηκαν σε βαρύτατες ποινές για υπεξαίρεση και απάτη κάποιοι απ’ αυτούς τους γραφικούς πολιτικούς που υπερασπίζονται την αριστεία και ομνύουν στο τρίπτυχο «Πατρίς, θρησκεία, οικογένεια».

Δυο πράγματα είναι άπειρα: Το ίντερνετ και η ανθρώπινη ευπιστία. Για το πρώτο δεν είμαι τόσο σίγουρος

Η εποχή μας είναι η εποχή της πληροφορίας. Καθημερινά, από έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα, βομβαρδιζόμαστε από εκατοντάδες πληροφορίες. Η ταχύτητα με την οποία διαχέονται οι πληροφορίες, δεν μας επιτρέπει να εστιάσουμε, να σκεφτούμε, να αναλύσουμε. Διαβάζουμε μια είδηση και σε λίγο την έχουμε ξεχάσει, αφού τη θέση της έχουν πάρει δεκάδες άλλες. Τα ρεπορτάζ είναι όλο και πιο μικρά, οι ειδήσεις όλο και λιγότερο έγκυρες, γιατί αυτό που μετράει είναι η ταχύτητα και η πρωτιά της μετάδοσης. Παράλληλα το διαδίκτυο κατακλύζεται από αποφθέγματα ή αλλιώς τσιτάτα. Μικρές, εύληπτες φράσεις που αποδίδονται (συνήθως λανθασμένα) σε επιστήμονες, λογοτέχνες, στοχαστές, καλλιτέχνες και πολιτικούς ηγέτες. Η συχνότητα με την οποία τα συναντά κανείς βρίσκεται σε πλήρη συμφωνία με την πληθώρα των πληροφοριών και την ταχύτητα διάδοσής τους. Όπως μπορείς να βρεις δεκάδες άρθρα λίγων γραμμών για ένα γεγονός αλλά ούτε μια ανάλυση, έτσι μπορείς να βρεις σερφάροντας στο διαδίκτυο δεκάδες τσιτάτα του Κάφκα, αλλά ούτε ένα διήγημά του.

Τα αποφθέγματα είναι το fast food της σκέψης. Γιατί να διαβάσεις τα βιβλία ενός συγγραφέα όταν σε λίγα λεπτά μπορείς να διαβάσεις μερικά αποφθέγματά του; Δεν χρειάζεται να σκεφτείς, αφού κάποιοι άλλοι έχουν σκεφτεί πριν από σένα. Δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσεις επιχειρήματα σε μια συζήτηση. Πετάς ένα τσιτάτο και ξεμπερδεύεις. Δεν χρειάζεται καν να ανατρέξεις σε βιβλία ή ιστοσελίδες για να βρεις αποφθέγματα, αλλά ούτε και να μπεις στον κόπο να τα αντιγράψεις. Κυκλοφορούν εκατοντάδες κακόγουστες φωτογραφίες μ’ αυτά. Και δεν χρειάζεται να αναρωτηθείς αν πράγματι ανήκουν σ’ αυτούς που αποδίδονται, αφού ελάχιστοι θα ασχοληθούν με τη γνησιότητά τους. Μερικά κλικ αρκούν και μπορείς να καμαρώνεις αυτάρεσκα για τη σοφία που χαρίζεις απλόχερα στον κόσμο του διαδικτύου. Υπάρχουν χιλιάδες τσιτάτα για κάθε περίσταση. Για τη ζωή, τον θάνατο, τον πόλεμο, την ειρήνη, τον έρωτα, την αγάπη, τη φιλία, την ευτυχία, τη δυστυχία. Αιώνες μετά τον Διαφωτισμό χιλιάδες άνθρωποι επικαλούνται καθημερινά κάποια αυθεντία. Αφού ο Μαχάτμα Γκάντι, για παράδειγμα, είπε (υποτίθεται) ότι η ζωή είναι έτσι σημαίνει ότι έτσι είναι. Ποιος είσαι εσύ που θα το αμφισβητήσεις; Τα περίφημα αποφθέγματα δεν δημοσιεύονται ως τροφή για σκέψη ή βάση για συζήτηση, αλλά ως απόλυτες αλήθειες που πρέπει να αποδεχτούμε.

Απ’ την υποτιθέμενη δήλωση του Κίσινγκερ για τους Έλληνες μέχρι την υποτιθέμενη ρήση του Αϊνστάιν για το σύμπαν και την ανθρώπινη βλακεία, κυκλοφορούν εκατοντάδες αποφθέγματα που έχουν δημοσιευτεί χιλιάδες φορές το καθένα, αλλά ποτέ δεν έχει αναφερθεί κάποια πηγή. Με λίγη έρευνα ανακαλύπτει κανείς ότι τα περισσότερα απ’ αυτά δεν είναι γνήσια. Άλλοτε πάλι αποδίδουν τα λόγια κάποιου ήρωα λογοτεχνικού βιβλίου στον συγγραφέα του, ενώ αυτός μπορεί να διαφωνεί και να βάζει αυτά τα λόγια στο στόμα του ήρωά του για να τα στηλιτεύσει. Δεν είναι λίγες και οι φορές που η ζωή του ανθρώπου στον οποίο αποδίδεται κάποιο απόφθεγμα ήταν σε πλήρη διαφωνία μ’ αυτό. Στο διαδίκτυο υπάρχει ένας ωκεανός γνώσης. Από βίντεο με πανεπιστημιακά μαθήματα μέχρι χιλιάδες βιβλία σε ηλεκτρονική μορφή που μπορούμε να κατεβάσουμε δωρεάν. Το να θαυμάζουμε και να αναπαράγουμε ανόητα, πολλές φορές, αποφθέγματα επειδή υποτίθεται ότι ανήκουν σε κάποια μεγάλη προσωπικότητα, είναι σπατάλη χρόνου και φαιάς ουσίας.

Στη σκιά του χριστουγεννιάτικου δέντρου

Σε έναν ιδανικό κόσμο δεν θα υπήρχε φτώχεια. Εν όψει των γιορτών όλοι οι άνθρωποι θα είχαν στη διάθεσή τους ένα σεβαστό ποσό για δώρα, ταξίδια, εξόδους, γλυκά, ρούχα, χριστουγεννιάτικα δέντρα και στολίδια. Σε έναν ιδανικό κόσμο δεν θα υπήρχε μοναξιά. Όλοι οι άνθρωποι θα γιόρταζαν μαζί με αγαπημένα πρόσωπα, συγγενείς και φίλους. Επίσης σε έναν ιδανικό κόσμο ο θάνατος και η αρρώστια θα τηρούσαν κάποιου είδους εκεχειρία και δεν θα εμφανίζονταν σαν απρόσκλητος και ανεπιθύμητος επισκέπτης σε κανένα σπίτι κατά τις γιορτινές μέρες.

Ο κόσμος που ζούμε όμως είναι κάθε άλλο παρά ιδανικός. Υπάρχουν άνθρωποι που κατά τη διάρκεια των γιορτών στερούνται ακόμα και τα στοιχειώδη. Υπάρχουν άνθρωποι που αυτές τις χαρούμενες, για τους άλλους, μέρες τις περνούν μέσα στην απέραντη μοναξιά και τη θλίψη. Και ως γνωστόν ο θάνατος και η αρρώστια δεν κάνουν διακρίσεις, ούτε τηρούν κάποιο πρωτόκολλο και μπορούν να μετατρέψουν και την πιο λαμπρή γιορτή σε εφιάλτη. Τα στολίδια, τα φώτα, τα χριστουγεννιάτικα τραγούδια που ακούμε νυχθημερόν απ’ το ραδιόφωνο, τα εορταστικά τηλεοπτικά προγράμματα και οι προσφορές των πολυκαταστημάτων δεν μπορούν να λύσουν προβλήματα. Σε έναν κόσμο γεμάτο με ανισότητες και αντιφάσεις κάτι που σε κάποιους δίνει χαρά, για κάποιους άλλους είναι απόγνωση και πόνος.

Πέρα απ’ τα αναμμένα τζάκια, τις φωταγωγημένες πλατείες, τα πλούσια τραπέζια, τις ευχές και τα πυροτεχνήματα υπάρχει ένας κόσμος που δεν γιορτάζει ποτέ. Όσο κι αν είναι εκτός κλίματος, το κρύο, το σκοτάδι, η μοναξιά, η ανέχεια, η δυστυχία επιμένουν να υπάρχουν παρά τις γιορτές. Όσο κι αν φαίνεται παράξενο υπάρχουν άνθρωποι που επειδή βιώνουν όλα αυτά, μισούν τις γιορτές. Δεν το κάνουν επειδή ακολουθούν κάποια μόδα, ούτε γιατί θέλουν να ξεχωρίσουν όπως συνηθίζουν να λένε κάποιοι, αλλά γιατί η αδικία και τα βάσανα δεν γνωρίζουν γιορτές και αργίες.

Επιστροφή στο μέλλον

Σε ένα μυθιστόρημα που γράφτηκε πριν πολλά χρόνια, ένας εκκεντρικός εκατομμυριούχος πεθαίνει και αφήνει μια παράξενη διαθήκη. Έχει επιλέξει έξι, άγνωστους σ’ αυτόν και μεταξύ τους, ανθρώπους με μοναδικό κριτήριο επιλογής τον τόπο γέννησής τους που είναι το Σικάγο. Οι έξι αυτοί άνθρωποι πρέπει να πάρουν μέρος σε ένα παιχνίδι που θυμίζει τη Μονόπολη. Ο εκτελεστής της διαθήκης ρίχνει ανά τακτά χρονικά διατήματα δυο ζάρια και ανάλογα με τον αριθμό που θα φέρουν, ο εκάστοτε παίκτης πρέπει να ταξιδέψει σε κάποια πολιτεία των Η.Π.Α., που μπορεί να είναι κοντά αλλά μπορεί να είναι και χιλιάδς χιλιόμετρα μακριά. Όποιος παίκτης φτάσει πρώτος στο τέρμα θα κληρονομήσει την αμύθητη περιουσία του εκλιπόντος.

Απ’ την αρχή του παιχνιδιού οι εφημερίδες δημοσιεύουν φωτογραφίες και συνεντεύξεις των παικτών και οι δημοσιογράφοι ψάχνουν μανιωδώς στοιχεία για τις ζωές τους, ενώ δεν λείπουν και οι ιστορίες για αυτούς που είναι προϊόν της φαντασίας των συντακτών τους. Οι παίκτες γίνονται διάσημοι, όχι μόνο στην Αμερική αλλά και στην Ευρώπη. Εκατομμύρια άνθρωποι στοιχηματίζουν σημαντικά ποσά υπέρ του ενός ή του άλλου παίκτη, ενώ οι παίκτες εισάγονται στο χρηματιστήριο σαν προϊόντα και οι τιμές των μετοχών τους ανεβοκατεβαίνουν ανάλογα με τις επιδόσεις τους στο παιχνίδι.

Με τον καιρό οι παίκτες αποκτούν φανατικούς θαυμαστές και στις πόλεις απ’ τις οποίες περνούν, οι αρχές και οι πολίτες τους επιφυλάσουν θερμή υποδοχή. Διοργανώνονται προς τιμήν τους δεξιώσεις και παρατίθενται επίσημα γεύματα. Πολλές φορές γίνονται επίτιμοι δημότες των πόλεων που συμβαίνουν όλα αυτά και τους απονέμονται τιμητικά διάφορα αξιώματα. Όσοι παίκτες παρουσιάζουν κάμψη στις επιδόσεις τους, από κει που γνώριζαν την αποθέωση, αντιμετωπίζουν τη χλεύη και την περιφρόνηση του κόσμου. Κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού κάποιοι παίκτες περνούν απίστευτες ταλαιπωρίες και θέτουν ακόμα και τη ζωή τους σε κίνδυνο.

Για τους περισσότερους παίκτες το μόνο που μετράει είναι η νίκη και τους συμπαίκτες τους τούς αντιμετωπίζουν σαν μισητούς εχθρούς. Υπάρχουν όμως και δυο παίκτες που δυσανασχετούν μ’ αυτή την παράνοια και ο μόνος λόγος που δέχτηκαν να πάρουν μέρος στο παιχίδι είναι οι πιέσεις του οικογενειακού και φιλικού τους περιβάλλοντος. Οι δυο αυτοί παίκτες είναι ένας νεαρός ζωγράφος και μια νεαρή υπάλληλος πολυκαταστήματος. Και οι δυο τους θεωρούν το παιχνίδι ανόητο και τις διαστάσεις που έχει πάρει υπερβολικές. Πιστεύουν ότι δεν κάνουν κάτι σπουδαίο για να αξίζουν όλο αυτόν τον θαυμασμό και τις τιμές. Δεν αντιμετωπίζουν τους συμπαίκτες τους σαν εχθρούς και στεναχωριούνται με τις δοκιμασίες που περνάνε. Νιώθουν ότι χάνουν την ελευθερία και την αξιοπρέπειά τους γιατί έχουν μετατραπεί σε πιόνια. Πιστεύουν ότι στη ζωή υπάρχουν πιο σημαντικά πράγματα απ’ τα πλούτη και τη νίκη σε ένα γελοίο παιχνίδι. Αυτοί οι δυο άνθρωποι είναι οι μοναδικοί που έχουν αντισταθεί στον κοινωνικό κανιβαλισμό που επιβάλλει το παιχνίδι και έχουν διατηρήσει την ανθρωπιά τους.

Το μυθιστόρημα αυτό είναι «Η μυστηριώδης διαθήκη» του Ιουλίου Βερν και γράφτηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Το τέλος δεν θα το αποκαλύψω γιατί δεν έχει σχέση με το παρόν άρθρο. Κατά τη γνώμη μου είναι το πιο προφητικό βιβλίο του. Η σχέση του με ένα μέρος της σημερινής τηλεοπτικής πραγματικότητας είναι ανατριχιαστική. Η μεγαλοφυΐα του συγγραφέα κατάφερε να προβλέψει την παρακμή της τηλεόρασης πριν την εφεύρεσή της.

Ατομική έκθεση φωτογραφίας Δημήτρη Θεοδόση

Πειραιάς (Δεν βρίσκω άλλο λιμάνι)

Γεννήθηκα στον Πειραιά, κάπου στην Ευαγγελίστρια. Η αλμύρα του νοτισμένου καλοκαιρινού αέρα με συντροφεύει από τότε διά βίου.

Ο Πειραιάς είναι πολλά πράγματα. Είναι η κόρνα του πλοίου της γραμμής σαν μπαίνει στο λιμάνι, είναι ο κρότος από τα σφυριά στα μηχανουργεία της περιοχής Παπαστράτου, είναι οι φωνές των μαθητών στο Πασαλιμάνι, είναι η φανέλα του Ολυμπιακού πού φοράει ο Σύρος πρόσφυγας στην θύρα Ε5 του λιμανιού. Είναι και άλλα, πολλά άλλα.

Αυτά τα βασικά, αλλά κυρίως τα άλλα, είναι πού αναζητώ σε αυτό το φωτογραφικό οδοιπορικό μου σε ένα από τα πιο εμβληματικά λιμάνια της Μεσογείου. Η ένταση στην ματιά μου είναι μεγαλύτερη, οι αισθήσεις μου σε μόνιμη επαγρύπνηση, η μνήμη μου οξυμένη. Όταν σε καλεί ο γενέθλιος τόπος σου δεν υπάρχει χώρος και χρόνος για ολιγωρία.

Ο Πειραιάς έχει αξία ιδιαίτερη. Έχει ειδικό βάρος. Αυτό προσπαθώ να αναδείξω μέσα από την δουλειά μου. Προσπαθώ να ξαναανακαλύψω την πόλη εφαλτήριο, την πόλη των ελπίδων. Γιατί όσο κι αν ψάχνω δεν βρίσκω άλλο λιμάνι…

Πειραιάς 2017 Δημήτρης Θεοδόσης

Η ατομική έκθεση φωτογραφίας του Δημήτρη Θεοδόση με τίτλο «Πειραιάς (δεν βρίσκω άλλο λιμάνι)» στην Art Prisma Gallery στην οδό Κουντουριώτου 187 στον Πειραιά θα εγκαινιαστεί στις 10 Νοεμβρίου και θα έχει διάρκεια ένα μήνα.

Βιογραφικό Δημήτρη Θεοδόση

Ο Δημήτρης Θεοδόσης γεννήθηκε στον Πειραιά. Είναι απόφοιτος του Οικονομικού Πανεπιστήμιου Πειραιά. Ασχολείται με την φωτογραφία πάνω από 30 χρόνια.

Την διετία 1982-1983 δούλεψε στο Φωτογραφικό Κέντρο Αθήνας, όπου συνεργάστηκε και επηρεάστηκε με μερικούς από τους πλέον εμβληματικούς φωτογράφους της εποχής, όπως ο Γιώργος Δεπόλας και ο Στέφανος Πάσχος.

Η φωτογραφία τον ενδιαφέρει σε όλες της τις εκφάνσεις, χωρίς κατηγοριοποιήσεις και αφορισμούς. Το τελικό αποτέλεσμα είναι αυτό πού δικαιώνει τον καλλιτέχνη και το νόημα πού δίνει στις καταστάσεις.

Ατομικές εκθέσεις

Αθήνα,2005 gallery Manifactura «Όλα είναι δρόμος» (φωτογραφία και κολάζ)

Αθήνα,2007 gallery FNAC «Το street art στην Αθήνα»

Αθήνα 2007, gallery Spilioti Projects «Το street art στην Αθήνα»

Θεσσαλονίκη, 2008 Art House «Stencil in Athens»

Κορυδαλλός, 2009 Πνευματικό Κέντρο «Κορυδαλλός, στιγμές και τόπος»
Βερολίνο,2009 Tacheles «Berlin in one day»

Κορυδαλλός, 2010 Festival μεταναστευτικών κοινοτήτων «Μετανάστες, οι νέοι Αθηναίοι»

Αθήνα,2010 Γαλλικό Ινστιτούτο «Αστικές μορφές τέχνης στους δρόμους της Αθήνας»

Αθήνα ,2010 Κεραμείο «Αθηναϊκά παράδοξα»

Αθήνα,2012 Hair Studio The Box «Το κούρεμα»

Κορυδαλλός,2012 Κοινωνικός χώρος Pasamontana «Από τον Δεκέμβρη του 2008 στα μνημόνια»

Montpellier Γαλλία,2012 gallery Expo 1 «Greece in crisis»

Αθήνα, 2013 I.P.P.O. «Ο τυφλός φωτογράφος»

Ζάκυνθος,2013 Φώσκολος «Η Ζάκυνθος με κυριεύει»

Πειραιάς,2013 πολυχώρος Κ. Κωσταράκος «Το Ελληνικό σοκ»

Ζάκυνθος, 2014 χώρος τέχνης Ίριδα «Καθημερινός Ζακυνθινός σουρεαλισμός»

Πειραιάς,2014 Πολυχώρος Κ. Κωσταράκος «Για την δημόσια υγεία»

Αθήνα,2014 ΣΚΟΡΔ-ART «Το street art στην ΣΚΟΡΔ-ΑΡΤ»

Αθήνα,2015 Booze Cooperativa «Στην έρημο της μνήμης»

Αθήνα,2015 Θέατρο Εμπρός «Στην έρημο της μνήμης», στο πλαίσιο του αντιφασιστικού festival

Αθήνα 2016 Booze Cooperativa «Αναζητώντας τον θάνατο»

Ομαδικές εκθέσεις

Αθήνα,2002 gallery Σταύλος «Η Κούβα την ειδική περίοδο»

Αθήνα,2006 Ευρωπαϊκό Forum ενάντια στην παγκοσμιοποίηση «Το γυναικείο ζήτημα σήμερα» (φωτοκολάζ)

Αθήνα, 2007 Anti-art Athina.Αθήνα , 2007 Δημοτική αγορά Κυψέλης «Ματιές στην πόλη»

Αθήνα, 2007 Festival μεταναστών δήμου Βύρωνα

Αθήνα,2007 Κυψέλη, έκθεση Κ.Ε.Δ.Ε. «Κοινωνικός αποκλεισμός»

Αθήνα,2008 Κολωνός Festival Κυριακάτικου σχολείου μεταναστών
Κορυδαλλός Festival μεταναστών δήμου Κορυδαλλού

Αθήνα, 2008 Κυψέλη Festival νεολαίας Συνασπισμού «Ζώντας στην Ελλάδα των 700 ευρώ» (slide show)

Αθήνα,2008 gallery OBI «Πτυχώσεις»

Αθήνα, 2009 Festival μεταναστών δήμου Κορυδαλλού

Αθήνα, 2010 gallery Manifactura «Samples of art»

Αθήνα 2010, Φάληρο , ART ATINA στο περίπτερο του arteshop.gr .Αθήνα,2011 ομαδική arteshop.gr

Αθήνα, 2011 Πάντειο Πανεπιστήμιο Festival Κυριακάτικου σχολείου μεταναστών

Αθήνα, 2011 Photovision έκθεση Ένωσης Φωτορεπόρτερ Ελλάδας «Η είδηση υπό διωγμό»

Αθήνα ,2012 Γεωπονική Σχολή, Festival Αναιρέσεις, «Από τον Δεκέμβρη
του 2008 στα μνημόνια» (slide show)

2013 Gallery Boo «Το ποδήλατο»

2013 Βρυξέλλες Βέλγιο, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έκθεση Ε.Φ.Ε. «Η είδηση υπό διωγμό»

2016.Αθήνα, χώρος τέχνης Fokianou 24/7, Δημήτρης Θεοδόσης / Αλεξία Λιακουνάκου «Σε επαφή»

2016 Στέκι Μεταναστών, Εξάρχεια, «blank(A)expressions»

2016 Αθήνα, Σύλλογος Αρχαιολόγων Ελλάδας «Το βιβλίο ως έργο τέχνης»

2017 ΗΠΑ, Νέα Υόρκη ΑΑΑ3Α «Huan Rulfo turns one hundred»

Εκδόσεις

Το 2007 οι εκδόσεις ΟΞΥ εξέδωσαν το φωτογραφικό του λεύκωμα «Τοιχοδρομίες – το street art στην Αθήνα». Το 2008 και το 2009 από τον ίδιο Οίκο εκδόθηκαν τα λευκώματα του «Stencil in Athens», «Το νέο χρώμα της πόλης». Το 2014 εξέδωσε σε συνεργασία με τον ποιητή Ζαχαρία Στουφή το λεύκωμα «Στην έρημο της μνήμης». Το 2016, επίσης σε συνεργασία με τον Ζαχαρία Στουφή, εξέδωσε το λεύκωμα «Αναζητώντας τον θάνατο». Το 2016 το, εκτός εμπορίου, λεύκωμα ACTION ΕΣΤΙ, με φωτογραφίες και κείμενά του.

Συνεργασίες

Συνεργάστηκε, για περίπου 10 χρόνια και μέχρι το κλείσιμό της, με την εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ και τα περιοδικά της Ε και Γεωτρόπιο. Είναι ο βασικός φωτογράφος του ενημερωτικού site http://www.tvxs.gr Φωτογραφίες και άρθρα του έχουν δημοσιευτεί σε εφημερίδες, περιοδικά και sites.