Για την υποτίμηση της πνευματικής εργασίας

Παρά το ότι η αξία της μόρφωσης είναι καθολικά αποδεκτή, τις τελευταίες δεκαετίες απαξιώνεται συστηματικά απ’ τις εκάστοτε κυβερνήσεις. Οι δαπάνες για την παιδεία συνεχώς μειώνονται, οι σπουδές και τα πτυχία υποβαθμίζονται, τα εργασιακά δικαιώματα των πτυχιούχων δέχονται επίθεση. Η γνώση όμως δεν απαξιώνεται μόνο απ’ το κράτος αλλά και απ’ την κοινωνία. Κι αν δεν απαξιώνεται η ίδια η γνώση ευθέως, απαξιώνεται η διανοητική εργασία κάθε είδους, απ’ τη διδασκαλία μέχρι την καλλιτεχνική δημιουργία. Μια ματιά σε μικρές αγγελίες στις εφημερίδες και στο διαδίκτυο είναι αρκετή για να το διαπιστώσει κανείς αυτό. Ιδιαίτερα μαθήματα, δακτυλογράφηση, επιμέλεια κειμένων, μεταφράσεις, απομαγνητοφωνήσεις, προσφέρονται πλέον σε εξευτελιστικές τιμές. Και μπορεί η κρίση να έχει παίξει σημαντικό ρόλο σε αυτό, όπως και η πρόθεση όσων προσφέρουν αυτές τις υπηρεσίες να διατηρήσουν χαμηλές τιμές για να προσελκύσουν περισσότερους ενδιαφερόμενους, όμως μια σύγκριση με τις τιμές άλλων υπηρεσιών αρκεί για να φανεί η χαώδης διαφορά. Για παράδειγμα μπορεί να βρει κανείς εύκολα δεκάδες καθηγητές πρόθυμους να του κάνουν ιδιαίτερα μαθήματα με πέντε ευρώ την ώρα, είναι όμως αδύνατο να βρει υδραυλικό που να δεχτεί να κάνει και την πιο απλή εργασία που απατεί λίγα λεπτά, για αυτά τα χρήματα.

Αυτό δεν είναι τυχαίο, δεν οφείλεται στο ότι οι καθηγητές αδυνατούν να απαιτήσουν μια ικανοποιητική αμοιβή για την εργασία τους, κάτι που καταφέρνουν οι υδραυλικοί ή οποιοσδήποτε άλλος τεχνίτης. Αυτή η κατάσταση οφείλεται στο ότι οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν συνηθίσει κάποιες υπηρεσίες να τις πληρώνουν ακριβά και κάποιες άλλες με ψίχουλα. Οι υπηρεσίες που έχουν συνηθίσει να πληρώνουν με ψίχουλα σχετίζονται με τη διανοητική εργασία. Και επειδή έχουν συνηθίσει αυτή την κατάσταση τη θεωρούν φυσιολογική. Θα μπορούσε κάποιος να αντιτείνει ότι δεν χρειαζόμαστε υδραυλικό η ηλεκτρολόγο κάθε μέρα. Αυτό είναι αλήθεια, όπως επίσης αλήθεια είναι ότι τα ιδιαίτερα μαθήματα και οι δακτυλογραφήσεις δεν είναι είδος πρώτης ανάγκης. Μια άλλη παράμετρος αυτού του ζητήματος που δεν προσμετράται είναι η προετοιμασία που πρέπει να κάνει κάποιος για να διδάξει ή να μεταφράσει. Εδώ να σημειώσω ότι δεν έχω τίποτα με κανένα επάγγελμα και εκτιμώ τη δουλειά όλων των ανθρώπων. Ο σκοπός αυτού του άρθρου είναι η υπεράσπιση της διανοητικής εργασίας.

Δυστυχώς όμως το να αμείβεται η διανοητική εργασία με ψίχουλα δεν είναι το έσχατο σημείο υποτίμησής της. Υπάρχουν και πολύ χειρότερα, όπως το να μην πληρώνεται καθόλου. Στις καθημερινές συναναστροφές μας μπορούμε να συναντήσουμε ανθρώπους που ζητούν από συγγενείς, φίλους ακόμα και απλούς γνωστούς να διδάξουν τα παιδιά τους ή να επιμεληθούν κάποιο βιβλίο τους εντελώς δωρεάν. Και αν η συγγένεια ή η φιλία είναι το πρόσχημα για να ζητήσουν κάποια εκδούλευση, η απαίτηση η δουλειά τους να γίνει δωρεάν έχει να κάνει με τη φύση της. Γιατί είναι σίγουρο ότι οι ίδιοι άνθρωποι ποτέ δεν θα ζητούσαν από κάποιον συγγενή ή φίλο τους να τρώνε δωρεάν στο εστιατόριό του ή να τους βάψει το σπίτι χωρίς να πληρωθεί. Η υποτίμηση της πνευματικής εργασίας είναι ακόμη μεγαλύτερη όταν σχετίζεται με την τέχνη και τη λογοτεχνία. Τραγουδοποιοί και κινηματογραφιστές έχουν δεχτεί πλήθος επικριτικών σχολίων από ανώνυμους στο διαδίκτυο απλώς και μόνο επειδή πληρώνονται για τη δουλειά τους. Δηλαδή παίρνουν κάποια επιχορήγηση για τις ταινίες τους, παίζουν σε συναυλίες με εισιτήριο και διαθέτουν τους δίσκους τους επί πληρωμή. Πολλοί συγγραφείς δε αν αρνηθούν να διαθέσουν τα βιβλία τους δωρεάν στο διαδίκτυο αντιμετωπίζονται σαν άπληστοι που κυνηγούν το χρήμα, ενώ δεν είναι τίποτα άλλο παρά εργαζόμενοι που απαιτούν να πληρωθούν για την εργασία τους. Ενώ πολλές φορές βλέπουμε και τους ίδιους τους συγγραφείς να απολογούνται για τα έσοδα που έχουν απ’ τα βιβλία τους, λέγοντας ότι θα χρησιμοποιηθούν για να χρηματοδοτήσουν κάποια επόμενη έκδοση ή θα διατεθούν για κάποιο κοινωφελή σκοπό, διστάζοντας να πουν ανοιχτά ότι είναι η αμοιβή για την εργασία τους. Αλλά και το ότι αν κάποιος αναφέρει ότι σκοπεύει να εκδώσει ένα βιβλίο, δέχεται ένα σωρό αδιάκριτες ερωτήσεις σχετικά με το κόστος της έκδοσης και τα έσοδά του, ακόμα και από αγνώστους εντάσσεται στο ίδιο πλαίσιο, της υποτίμησης δηλαδή της πνευματικής εργασίας. Γιατί είναι πολύ αμφίβολο αν θα έκαναν τις ίδιες ερωτήσεις σε κάποιον που σκοπεύει να ανοίξει μια επιχείρηση.

Δυστυχώς παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί στην επιστήμη και στην κοινωνία, παρά την άνοδο του πνευματικού επιπέδου και την εξάλειψη σε μεγάλο βαθμό του αναλφαβητισμού (στη χώρα μας τουλάχιστον), παρά το γεγονός ότι πλέον είμαστε στον εικοστό πρώτο αιώνα, πολλές φορές πρέπει να εξηγούμε ακόμα και τα αυτονόητα. Ένα απ’ αυτά τα αυτονόητα είναι ότι κάθε εργαζόμενος πρέπει να πληρώνεται για την εργασία του.

Advertisements

2 thoughts on “Για την υποτίμηση της πνευματικής εργασίας

  1. Καλησπέρα Νίκο.
    Πολύ ενδιαφέρον το άρθρο. Το έχω ζήσει στο πετσί μου αυτό που λες.
    Από τότε που πήρα πτυχίο έκανα μαθήματα σε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες. Τα πρώτα χρόνια η αμοιβή μου ήταν πολύ ικανοποιητική. Σταδιακά άρχισε να φθίνει… να ζητούνται ( ή και να απαιτούνται) χάρες από το συγγενικό περιβάλλον κι έτσι αναγκάστηκα να τα εγκαταλείψω και να αναζητήσω δουλειά στον ιδιωτικό τομέα προκειμένου να ζήσω. Σε άσχετο πάντα αντικείμενο από αυτό των σπουδών μου. Κι εκεί χωρίς τις ανάλογες αμοιβές όμως…

    Ακόμα και τα έργα τέχνης που φιλοτεχνώ τώρα πια…κάπως έτσι αντιμετωπίζονται!
    Κι έτσι κάποια στιγμή η μητέρα μου είπε μεταξύ αστείου και σοβαρού: γιατί σε σπούδαζα; Σαν κομμώτρια περισσότερα θα έβγαζες!

    Καλό βράδυ!

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s